കേരള ടൂറിസം: പുതിയ മുഖം

പ്രകൃതിസമ്പത്ത് സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി ഉറപ്പാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമാണ് ആധുനിക വിനോദസഞ്ചാര നയങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം. ഈ രംഗത്ത് രാജ്യത്തിനുതന്നെ മാതൃകയായി മാറുകയാണ് കേരളം.

കേരള ടൂറിസം, സുസ്ഥിര ടൂറിസം, ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം, കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ, തെന്മല തുടങ്ങിയവ ഇന്ന് ആഗോള തലത്തിൽ തന്നെ ശ്രദ്ധനേടിക്കഴിഞ്ഞ വിഷയങ്ങളാണ്. പ്രകൃതിസമ്പത്ത് സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി ഉറപ്പാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമാണ് ആധുനിക വിനോദസഞ്ചാര നയങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം. ഈ രംഗത്ത് ഇന്ത്യയ്ക്ക് മാതൃകയായി മാറുകയാണ് കേരളം.

ഒരുകാലത്ത് വിനോദസഞ്ചാരത്തെ പ്രധാനമായും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ഉപാധിയായി കണ്ടിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് അത് സാമൂഹിക നീതിയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തവും ഉറപ്പാക്കുന്ന വികസന മാതൃകയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ മാറ്റത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ രണ്ട് പ്രധാന സംരംഭങ്ങളാണ് തെന്മല ഇക്കോ ടൂറിസം പദ്ധതിയും കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷനും. ഇവയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയും കേരളത്തിന് ലഭിച്ച നേട്ടങ്ങളും ഭാവി സാധ്യതകളും വിശദമായി നോക്കാം.

കേരള ടൂറിസം: സുസ്ഥിര ടൂറിസം, ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം: എന്താണ് വ്യത്യാസം?

കേരള ടൂറിസം ഇന്ന് ലോകത്തിലെ മികച്ച വിനോദസഞ്ചാര മാതൃകകളിൽ ഒന്നായി മാറിയതിന്റെ പ്രധാന കാരണം സുസ്ഥിര ടൂറിസം (Sustainable Tourism), ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം (Responsible Tourism) എന്നീ ആശയങ്ങളെ പ്രായോഗികമായി നടപ്പിലാക്കിയതുകൊണ്ടാണ്. ഇന്നത്തെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനൊപ്പം ഭാവി തലമുറയുടെ പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന വിനോദസഞ്ചാര രീതിയെയാണ് സുസ്ഥിര ടൂറിസം എന്ന് പറയുന്നത്. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണം, പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വളർച്ച, തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കൽ, പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തപരമായ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയവയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.

ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം അതിലും ഒരു പടി മുന്നിലാണ്. സർക്കാർ, വിനോദസഞ്ചാര സ്ഥാപനങ്ങൾ, തദ്ദേശവാസികൾ, വിനോദസഞ്ചാരികൾ എന്നിവർ ഒരുപോലെ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മാതൃകയാണിത്. പ്രാദേശിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് വിപണി, വനിതാ ശാക്തീകരണം,
സമൂഹ പങ്കാളിത്തം, പ്രാദേശിക സംരംഭകരുടെ വളർച്ച, സാംസ്കാരിക പൈതൃക സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയവയാണ് ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ആസൂത്രിത ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രം

കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ മടിത്തട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന തെന്മല ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആസൂത്രിത ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രമാണ്. “തേൻമല” എന്ന പേരിന്റെ അർഥം പോലെത്തന്നെ ഗുണമേന്മയുള്ള തേനും സമൃദ്ധമായ വനസമ്പത്തും ഈ പ്രദേശത്തെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെയും മനുഷ്യനെയും ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കുന്ന വിനോദസഞ്ചാര മാതൃകയാണ് ഇവിടെ നടപ്പിലാക്കിയത്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ മനോഹര ദൃശ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ശെന്തുരുണി വന്യജീവി സങ്കേതം, തെന്മല ഡാം തൂക്കുപാലം, ട്രക്കിംഗ് പാതകൾ, ബോട്ടിംഗ്, സാഹസിക വിനോദങ്ങൾ, പ്രകൃതി പഠന പരിപാടികൾ, കുടുംബസഞ്ചാരത്തിനുള്ള പ്രത്യേക സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികളിൽ പരിസ്ഥിതി ബോധം വളർത്തുക എന്നതും ഈ പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ്.

തെന്മലയുടെ സുസ്ഥിര വികസന മാതൃക

തെന്മലയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത പ്രകൃതി സംരക്ഷണവും പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനവും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നതാണ്. പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിയതാണ് ഇവിടെ നടപ്പാക്കിയ പ്രധാന സുസ്ഥിര പദ്ധതി. കോൺക്രീറ്റ് വികസനത്തിന് പകരം പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന നിർമാണങ്ങൾക്കാണ് മുൻഗണന നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ഇത് വനമേഖലയിലെ ആഘാതം കുറയ്ക്കാൻ ഏറെ സഹായിച്ചതായി വിദ​ഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. മാലിന്യ സംസ്കരണമാണ് തെന്മലയെ മാതൃകയാക്കാവുന്ന മറ്റൊരു മേഖല. പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം നിയന്ത്രിക്കുക, മാലിന്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി സംസ്കരിക്കുക, വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ശുചിയായി നിലനിർത്തുക തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിയതാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം.

പ്രദേശവാസികൾക്ക് ഗൈഡുകൾ, ബോട്ടിംഗ് ജീവനക്കാർ, ഹോംസ്റ്റേ ഉടമകൾ, ഭക്ഷണശാലകൾ, കരകൗശല വിൽപ്പന തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ തൊഴിൽ നൽകാനായി എന്നതിലൂടെ പ്രാദേശിക തൊഴിലിൽ തെന്മല സമാനതകളില്ലാത്ത മാതൃക തീർത്തു. വനസമ്പത്തും ജൈവവൈവിധ്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം വിനോദസഞ്ചാരവും സാധ്യമാക്കുന്ന മാതൃകയാണ് തെന്മല വിജയകരമായി അവതരിപ്പിച്ചത്.

കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ

കേരള സർക്കാർ 2007ൽ ആരംഭിച്ച കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം പദ്ധതി പിന്നീട് 2017ൽ കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ എന്ന രൂപത്തിൽ സംസ്ഥാനമൊട്ടാകെ വ്യാപിപ്പിച്ചു. കുമരകം, കോവളം, തേക്കടി, വയനാട് എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു ആദ്യഘട്ട പരീക്ഷണം. പിന്നീട് ഈ മാതൃക കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. പ്രാദേശിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് വിപണി ഒരുക്കുക, കർഷകരെ ടൂറിസവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക, വനിതാ സംരംഭകരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, യുവാക്കൾക്ക് തൊഴിൽ നൽകുക, ഗ്രാമീണ ടൂറിസം വികസിപ്പിക്കുക,
പ്രാദേശിക സംസ്കാരത്തെ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഈ മിഷന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ കേരളം ദേശീയ-അന്തർദേശീയ തലത്തിൽ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും സ്വന്തമാക്കി.

വനിതാ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ ശക്തമായ മാതൃക

കേരളത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം പദ്ധതിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയങ്ങളിലൊന്നാണ് വനിതാ ശാക്തീകരണം. ടൂറിസം മേഖലയെ കേവലം വിനോദസഞ്ചാര സേവനങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുക്കാതെ, സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വന്തം സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കാനും സാമ്പത്തികമായി സ്വയംപര്യാപ്തരാകാനും ഇതിലൂടെ വഴിയൊരുക്കാനായി.

കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷനിൽ റജിസ്റ്റർ ചെയ്ത യൂണിറ്റുകളിൽ ഏകദേശം 70 ശതമാനവും സ്ത്രീകളുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നത് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമാണ്. കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തകർ, സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾ, ഗ്രാമീണ വനിതകൾ എന്നിവർ ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ ഹോംസ്റ്റേകൾ, ഭക്ഷണശാലകൾ, കരകൗശല നിർമ്മാണം, കാർഷിക ടൂറിസം, പ്രാദേശിക ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ വിപണനം തുടങ്ങി നിരവധി മേഖലകളിലേക്ക് കടന്നുവന്നതായി കാണാം.

ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം പദ്ധതി സ്ത്രീകൾക്ക് വരുമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം സാമൂഹിക അംഗീകാരവും ആത്മവിശ്വാസവും നേതൃത്വപാടവവും നൽകുകയും ചെയ്തതായി വിദ​ഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ SDG 5 (Gender Equality) ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിലും കേരളത്തിന്റെ ഈ മാതൃക നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു.

മിഷന്റെ പ്രധാന പദ്ധതികൾ

സാധാരണ ടൂറിസം പദ്ധതികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ വിവിധ പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത്. കേരള ടൂറിസം കൂടുതൽ ജനകീയവും സുസ്ഥിരവുമാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഗ്രാമീണ ജീവിതാനുഭവ (Village Life Experience) പാക്കേജുകൾ, ഫാം ടൂറിസം, ഹോംസ്റ്റേ വികസനം, വനിതാ സൗഹൃദ ടൂറിസം പദ്ധതി, പ്രാദേശിക ഭക്ഷണശാലകൾ എന്നിവ മിഷന്റെ പ്രധാന പദ്ധതികളായി നടപ്പിലാക്കുന്നത്. ഇതിനുപുറമേ കരകൗശല ഉൽപന്നങ്ങളുടെ വിൽപന, ഫുഡ് ട്രക്കുകൾ, ഇക്കോ ഫ്രണ്ട്ലി ഉൽപന്ന നിർമാണം, മഡ് ഹൗസുകൾ, ക്യാമ്പിങ് കേന്ദ്രങ്ങൾ, കായാക്കിങ്, പാരമ്പര്യ കലാപരിപാടികൾ, എത്‌നിക് ക്യൂസീൻ അനുഭവങ്ങൾ, പ്രാദേശിക കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങളുടെ വിപണനം എന്നിങ്ങനെയുള്ള പദ്ധതികൾക്കും മിഷൻ ഊന്നൽ നൽകുന്നു. ഈ പദ്ധതികൾ ടൂറിസം വരുമാനം നേരിട്ട് പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചുവെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

ലോകം അംഗീകരിച്ച ടൂറിസം മാതൃക

കേരളത്തിന്റെ റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ ദേശീയ തലത്തിൽ മാത്രമല്ല, അന്തർദേശീയ തലത്തിലും നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടി ശ്രദ്ധേയമായി. UNWTO Ulysses Award, Global Responsible Tourism Award, World Travel Market Gold Award, PATA Gold Award, National Tourism Awards, Indian Responsible Tourism Awards തുടങ്ങിയവയാണ് ഇത്തരത്തിൽ കേരള ടൂറിസം കരസ്ഥമാക്കിയ പ്രധാന അംഗീകാരങ്ങളിൽ ചിലത്. ഈ പുരസ്കാരങ്ങൾ കേരളത്തിന്റെ ടൂറിസം നയങ്ങൾ ലോകോത്തര നിലവാരമുള്ളതാണെന്നതിന് തെളിവാണ്.

പൂർണമായി വിജയിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?

ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ആസൂത്രിത ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രം എന്ന ഖ്യാതി ഉണ്ടായിട്ടും തെന്മലയിൽ കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിച്ച വേഗത്തിൽ മുന്നേറിയിട്ടില്ല എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രാദേശിക പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ കുറവാണ് ഇതിനുള്ള പ്രധാന കാരണമായി വിദ​ഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. സർക്കാർ പദ്ധതികളെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവൽക്കരണം ആവശ്യത്തിന് ഉണ്ടായിട്ടില്ലായെന്നും ഇത് കാരണം പലർക്കും പദ്ധതികളുടെ ഗുണഫലങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലായെന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

പഞ്ചായത്തും മിഷനും തമ്മിലുള്ള ഏകോപനക്കുറവാണ് മറ്റൊരു വിഷയം. പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നതിൽ പഞ്ചായത്തുകളും റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷനും കൂടുതൽ ശക്തമായ സഹകരണം പുലർത്തേണ്ടതുണ്ട് എന്നതാണ് ഇതിനുള്ള പരിഹാരം.സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം കുറവാണെന്നും വിലയിരുത്തലുകളുണ്ട്. കേരളത്തിലെ മറ്റ് ജില്ലകളെ അപേക്ഷിച്ച് തെന്മലയിൽ വനിതാ സംരംഭകരുടെ പങ്കാളിത്തം ഇപ്പോഴും പരിമിതമാണ് എന്നതാണ് വസ്തുത. പദ്ധതികളുടെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കാനാകാത്തതാണ് മറ്റൊരു പ്രശ്നം. ചില വനിതാ സംരംഭങ്ങളും ചെറിയ ടൂറിസം പദ്ധതികളും ആരംഭിച്ചെങ്കിലും പിന്നീട് അവ നിലച്ചുപോയതായി പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

തെന്മലയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള പുതിയ അവസരങ്ങൾ

സമീപ കാലത്തായി കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ തെന്മലയെ വീണ്ടും സജീവമാക്കാൻ നിരവധി പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള ടൂറിസം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് വനിതാ സൗഹൃദ ടൂറിസം പദ്ധതി, സുവനീർ ഷോപ്പുകൾ, പ്രാദേശിക ഭക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, വനിതകൾക്കായുള്ള സംരംഭക പരിശീലനം…

ജെൻഡർ ഇൻക്ലൂസീവ് ട്രെയിനിങ് തുടങ്ങിയവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം. ഇതിനുപുറമേ സുരക്ഷാ ക്യാമറകൾ, വനിതാ ബ്ലോഗർമാരുടെ പ്രചാരണ പരിപാടികൾ, മികച്ച വനിതാ സംരംഭകർക്കുള്ള പുരസ്കാരങ്ങൾ, വനിതാ ടൂർ ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെ സഹകരണ പദ്ധതി തുടങ്ങിയ ശ്രദ്ധേയ മുന്നേറ്റങ്ങളും കൊണ്ടുവരുമെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. ഈ പദ്ധതികൾ വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കിയാൽ തെന്മലയ്ക്ക് വീണ്ടും രാജ്യത്തെ മികച്ച കമ്മ്യൂണിറ്റി ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ സാധിക്കുമെന്ന കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ല.

ആധുനിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ അനിവാര്യത

ആഗോളതലത്തിൽ വിനോദസഞ്ചാര മേഖല അതിവേഗം വളരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, സാമ്പത്തിക നേട്ടങ്ങൾ മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള വികസന മാതൃകകൾക്ക് പകരം പ്രകൃതിയേയും സമൂഹത്തേയും ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സുസ്ഥിര ടൂറിസം, ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം എന്നീ ആശയങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രസക്തമായി മാറുന്നു. വിനോദസഞ്ചാരം ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിക്ക് വലിയ സംഭാവന നൽകുന്ന മേഖലയാണ്. എന്നാൽ, അതിന്റെ അനിയന്ത്രിതമായ തരത്തിലുള്ള വളർച്ച പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെ നാശത്തിനും പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണത്തിനും കാരണമാകും. ഇതോടൊപ്പം ഈ മാറ്റം സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ ശോഷണത്തിനും സാമൂഹിക അസന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്കും കാരണമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഈ വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കുന്നതിനാണ് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ സുസ്ഥിരവും ഉത്തരവാദിത്തപരവുമായ ടൂറിസം നയങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചുവരുന്നത് എന്നു കാണാം.

ഇന്നത്തെ തലമുറയുടെ വിനോദസഞ്ചാര ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനൊപ്പം ഭാവി തലമുറകൾക്കും പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ അതേപടി സംരക്ഷിച്ച് കൈമാറുക എന്നതാണ് സുസ്ഥിര ടൂറിസത്തിന്റെ പ്രധാനവും പ്രഖ്യാപിതവുമായ ലക്ഷ്യം. വനങ്ങൾ, നദികൾ, മലനിരകൾ, ജൈവവൈവിധ്യം, വന്യജീവികൾ, ജലസ്രോതസ്സുകൾ തുടങ്ങിയ പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മാത്രമേ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ ദീർഘകാല വളർച്ച ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന യാഥാർത്ഥ്യബോധം തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ള മാറ്റവും പ്രവർത്തനവുമാണ് ഇതിനുപിന്നിൽ. അതോടൊപ്പം, വിനോദസഞ്ചാര വികസനം പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ ജീവിത നിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയിലായിരിക്കണം എന്ന തിരിച്ചറിവും ചേരുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെ വിജയകരമായ ഉദാഹരണമാണ് കേരള ടൂറിസം. ഈ കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെ കൂടിച്ചേരലാണ് ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസത്തെ കൂടുതൽ പ്രസക്തമാക്കുന്നത്.

വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് എത്തിക്കുന്ന വികസന മാതൃകയാണ് ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം. ഹോട്ടലുകൾക്കും റിസോർട്ടുകൾക്കും മാത്രം വരുമാനം ലഭിക്കുന്ന രീതിക്കു പകരം, പ്രദേശവാസികൾ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, പ്രാദേശിക ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങൾ, ഹോംസ്റ്റേകൾ, ഗ്രാമീണ വിനോദസഞ്ചാര സേവനങ്ങൾ എന്നിവ ടൂറിസത്തിന്റെ ഭാഗമാകുമ്പോൾ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുതിയ ഉണർവ് ലഭിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾക്ക് തൊഴിലും വരുമാനവും ലഭ Jenningsുന്നതിനൊപ്പം അവരുടെ സംസ്കാരത്തിനും ജീവിതരീതിക്കും കൂടുതൽ അംഗീകാരം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം വികസന മാതൃകയെ വിജയകരമായി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നത് കേരള ടൂറിസം തന്നെയാണ്.

തൊഴിലവസരങ്ങൾ വർധിക്കുന്നതാണ് സുസ്ഥിര ടൂറിസത്തിന്റേയും ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസത്തിന്റേയും ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടങ്ങളിലൊന്ന്. വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഹോംസ്റ്റേകൾ, ഗൈഡ് സേവനങ്ങൾ, ഗതാഗതം, ഭക്ഷണശാലകൾ, പ്രാദേശിക ഉൽപന്നങ്ങളുടെ നിർമാണവും വിപണനവും, സാഹസിക വിനോദങ്ങൾ, കാർഷിക ടൂറിസം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നുവെന്ന വലിയ നേട്ടമുണ്ട്. ഇതിലൂടെ നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം കുറയുകയും ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ തന്നെ വരുമാന സാധ്യതകൾ വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് യുവജനങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം നാട്ടിൽ സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കാൻ ടൂറിസം മേഖല പുതിയ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വനിതാ ശാക്തീകരണത്തിനും ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീകൾക്ക് ഹോംസ്റ്റേ, കാറ്ററിങ് യൂണിറ്റുകൾ, എത്‌നിക് ക്യൂസീൻ, കരകൗശല നിർമാണം, കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങളുടെ മൂല്യവർധിത വിപണനം, ടൂർ ഗൈഡ് സേവനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുമ്പോൾ കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും സാമൂഹിക മുന്നേറ്റവും ഒരുപോലെ മെച്ചപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷന്റെ അനുഭവം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക സ്വയംപര്യാപ്തത കൈവരിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ കുടുംബത്തിന്റേയും സമൂഹത്തിന്റേയും വികസനത്തിൽ കൂടുതൽ സജീവമായി പങ്കാളികളാകുകയും ഇത് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യം 5 കൈവരിക്കുന്നതിനും സഹായകമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

സുസ്ഥിര ടൂറിസത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന നേട്ടം പ്രാദേശിക ഉൽപന്നങ്ങൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും പുതിയ വിപണി ലഭിക്കുന്നതാണ്. തേൻ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, കൈത്തറി ഉൽപന്നങ്ങൾ, മൺപാത്രങ്ങൾ, മുള ഉൽപന്നങ്ങൾ, തനത് ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങൾ, നാടൻ കലാരൂപങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ ഭാഗമാകുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വലിയ ഉത്തേജനം ലഭിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം, ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെയും തനതായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ജീവിതശൈലിയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം സംരംഭങ്ങളുടെ വിജയത്തിന് കേരള ടൂറിസം മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും സുസ്ഥിര ടൂറിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വമാണ്. പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുക, മാലിന്യ സംസ്കരണം ശാസ്ത്രീയമാക്കുക, ജലസ്രോതസ്സുകൾ സംരക്ഷിക്കുക, പുനരുപയോഗ ഊർജസ്രോതസ്സുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, പ്രകൃതി സൗഹൃദ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യമാണ്. ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണം കുറയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ അനുഭവം കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരള ടൂറിസം ലോകത്തിന് മാതൃകയായി തുടരുന്നു.

ഈ മേഖലയിൽ കേരളം ഇന്ത്യയ്ക്ക് മാത്രമല്ല, ലോകത്തിനും മാതൃകയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. തെന്മല ഇക്കോ ടൂറിസം പദ്ധതി, കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ, കുമരകം റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മാതൃക തുടങ്ങിയ സംരംഭങ്ങൾ പ്രകൃതി സംരക്ഷണവും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന്റെ വികസനവും ഒരുമിച്ച് സാധ്യമാക്കുന്ന മികച്ച മാതൃകകളായി നിരവധി ദേശീയ-അന്തർദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ, സുസ്ഥിര ടൂറിസം എന്ന ആശയം പ്രായോഗികമായി വിജയിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് തെളിയിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം.

ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട മേഖലകൾ

കേരളത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം മാതൃക ഇതിനകം ദേശീയ-അന്തർദേശീയ തലത്തിൽ അംഗീകാരം നേടിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതിന്റെ സാധ്യതകൾ ഇനിയും പൂർണമായും പ്രയോജനപ്പെടുത്താനുള്ള അവസരങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട് എന്നു കാണാം. സംസ്ഥാനത്തെ എല്ലാ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം പദ്ധതികൾ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റേയും ഭൗമശാസ്ത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രത്യേകതകൾ പരിഗണിച്ചുള്ള വികസന പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്. ഇതിന് കേരള ടൂറിസം വകുപ്പും തദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളും സ്വകാര്യ മേഖലയും ചേർന്നുള്ള പ്രവർത്തനരീതി ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്.

ഇത്തരം പദ്ധതികളിൽ പഞ്ചായത്തുകളുടെ പങ്കാളിത്തം കൂടുതൽ സജീവമാക്കുന്നത് പദ്ധതികളുടെ വിജയത്തിന് നിർണായകമാണ്. സർക്കാർ പദ്ധതികളെക്കുറിച്ചും കേരള ടൂറിസം പദ്ധതികളെക്കുറിച്ചുമുള്ള ബോധവൽക്കരണം പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുക, സംരംഭകരെ കണ്ടെത്തുക, പരിശീലന പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുക, പദ്ധതികളുടെ പുരോഗതി വിലയിരുത്തുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ പഞ്ചായത്തുകൾക്ക് നിർണായക പങ്കുവഹിക്കാൻ കഴിയും. ഇതോടൊപ്പം, യുവ സംരംഭകരെ ടൂറിസം മേഖലയിലേക്ക് കൂടുതൽ ആകർഷിക്കുന്നതിനായി പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കും ഡിജിറ്റൽ ടൂറിസം സേവനങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പിന്തുണ നൽകേണ്ടതുണ്ട്.

വനിതാ സംരംഭകർക്ക് വായ്പാ സഹായം, പലിശ സബ്‌സിഡി, വിപണന പിന്തുണ, പരിശീലനം, ഡിജിറ്റൽ വിപണന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ കൂടുതൽ വ്യാപിപ്പിക്കുയാണ് പ്രധാന പരിഗണന വേണ്ട മറ്റൊരു മേഖല. ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും ദേശീയ-അന്തർദേശീയ വിപണികളിലെത്തിക്കാൻ സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളും സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തവും കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. അതോടൊപ്പം, പ്രാദേശിക ഉൽപന്നങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ ബ്രാൻഡിങ് നൽകുകയും ഭൗമസൂചിക (GI) സാധ്യതകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്താൽ കേരള ടൂറിസം കരുത്തേകുന്ന കേരളത്തിന്റെ തനത് ഉൽപന്നങ്ങൾക്ക് ആഗോള വിപണിയിൽ കൂടുതൽ സ്വീകാര്യത നേടാനാകും.

ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ടൂറിസം മേഖലയിലെ മത്സരശേഷി വർധിപ്പിക്കാൻ ഡിജിറ്റൽ മാർക്കറ്റിങ് നിർണായകമാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയ, വെബ് പോർട്ടലുകൾ, ഓൺലൈൻ ബുക്കിങ് സംവിധാനങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ സ്റ്റോറി ടെല്ലിങ് എന്നിവ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി കേരളത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസം മാതൃകയെ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കണം. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ഉത്തരവാദിത്ത യാത്രയുടെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവൽകരണ പരിപാടികളും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ കേരളത്തിന് ആഗോള സുസ്ഥിര ടൂറിസം ഭൂപടത്തിൽ കൂടുതൽ ശക്തമായ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കാനാകും.

കേരള ടൂറിസം വികസന ചരിത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നത് സുസ്ഥിര ടൂറിസവും ഉത്തരവാദിത്ത ടൂറിസവും പരസ്പരം പൂരകമായ ആശയങ്ങളാണെന്നതാണ്. പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയും സാമൂഹിക ഉൾച്ചേരലും ഉറപ്പാക്കുന്ന വികസന മാതൃകയാണ് കേരളം വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കിയത്. പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്കും യുവ സംരംഭകർക്കും പുതിയ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും പ്രാദേശിക സംസ്കാരത്തിനും ഉൽപന്നങ്ങൾക്കും ആഗോള അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് കേരള ടൂറിസം ലോകത്തിന് മാതൃകയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

തെന്മല ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആസൂത്രിത ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ പ്രതീകമാണെങ്കിൽ, കേരള റെസ്പോൺസിബിൾ ടൂറിസം മിഷൻ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തവും വനിതാ ശാക്തീകരണവും കേന്ദ്രീകരിച്ച വികസനത്തിന്റെ വിജയഗാഥയാണ്. ഈ രണ്ട് മാതൃകകളുടേയും ശക്തിയെ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ഏകോപിപ്പിക്കുകയും സർക്കാർ, തദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്വകാര്യ മേഖല, പ്രാദേശിക സമൂഹം, വിനോദസഞ്ചാരികൾ എന്നിവരുടെ കൂട്ടായ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്താൽ കേരള ടൂറിസം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സുസ്ഥിര വിനോദസഞ്ചാര മാതൃക എന്ന സ്ഥാനം കൂടുതൽ ശക്തമായി ഉറപ്പിക്കാൻ കഴിയും. അതിലൂടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും സാമൂഹിക നീതിയും ഒരുമിച്ച് കൈവരിക്കുന്ന വികസന മാതൃകയായി കേരള ടൂറിസം വരുംകാലത്തും ലോകത്തിന് പ്രചോദനമാകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കാം.